I. Giới thiệu chung:
Tên dân tộc: Chơ Ro (Châu Ro, Dơ Ro, Chro, Thượng).
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơ Me ngữ hệ Nam Á.
Dân số: Khoảng 29.520 người.
Phân bố dân cư: Tập trung cư trú ở tỉnh Đồng Nai, một số ít ở tỉnh Lâm Đồng và thành phố Hồ Chí Minh (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ).
Đặc điểm cư trú: Có xu hướng sống tập trung theo làng.
Nguồn gốc: Tổ tiên người Chơ Ro thuộc lớp cư dân bản địa ở miền núi phía Nam Đông Dương. Người Chơ Ro đến Đồng Nai khai khẩn lập nghiệp trước thế kỷ XVI, được xem là cư dân tại chỗ của vùng đất Đồng Nai.
II. Đời sống xã hội:
Nghề nghiệp:
Chủ yếu làm nương rẫy theo phương thức phát đốt rồi chọc lỗ tra hạt. Cách bố trí cây trồng độc đáo: vòng ngoài trồng cây dây leo như bầu, bí, mướp, đậu ván…; vòng trong trồng sắn; phần còn lại trồng lúa xen canh vừng.
Chăn nuôi trâu phục vụ canh tác.
Thủ công nghiệp ít phát triển, chỉ có đan lát bằng tre, mây, nứa là phổ biến.
Tổ chức xã hội - gia đình:
Người Chơ Ro quần cư theo từng bản làng. Trước đây theo chế độ mẫu hệ nhưng nay dần bãi bỏ.
Nhà ở:
Người Chơ Ro chủ yếu ở nhà sàn cao, cửa mở ở đầu hồi và thường quay hướng Bắc hoặc Nam để tránh nắng chiếu dọc nhà. Mái nhà được lợp bằng số lớp lá lẻ theo quan niệm “sinh, thọ, lão, tử”. Khung nhà được lắp ráp trên nền đất phẳng, kèo mái khớp với cột đã dựng. Ngày nay, nhà đất phổ biến hơn nhưng nhiều gia đình vẫn giữ nét truyền thống như cái sạp nằm chiếm nửa không gian nhà. Một số nhà đã xây tường và lợp ngói.
III. Văn hóa đặc trưng:
1.Trang phục:
Trang phục nữ: Phụ nữ mặc váy tấm, áo cánh ngắn, mùa lạnh khoác thêm chăn, đeo trang sức như chuỗi hạt cườm, vòng đồng, vòng bạc; thiếu nữ thường đeo kiềng, dây chuyền và vòng tai rộng.
Trang phục nam: Đàn ông đóng khố, mùa hè để trần hoặc mặc áo ngắn, mùa lạnh khoác chăn, quấn băng thổ cẩm quanh đầu, đeo vòng cổ và vòng tay bằng đồng, bạc, ngà hoặc gỗ.
Màu sắc chủ đạo là đỏ và đen, phối hợp với xanh, trắng, vàng, nâu; hoa văn caro dọc ngang, hài hòa với các cặp màu như xanh/đỏ, đỏ/đen, đen/trắng, cùng các hoa văn cổ như mắt cú mèo, cán trà gạt, đầu khung quay chỉ, và nhiều họa tiết động thực vật khác. Ngày nay, phần lớn người Chơ Ro đã ăn mặc theo lối người Việt cùng địa phương.
2. Văn nghệ dân gian:
Người Chơ Ro chỉ còn một vài điệu hát đối đáp trong những dịp lễ hội. Đồng bào Chơ Ro có 7 loại nhạc cụ đáng lưu ý đến: goong (chiêng), chinh (cồng), goong cla (chiêng tre), cầm vuột (kèn bầu), goong choloq, senh, tuyn (sáo) và toon (kèn môi). Trong đó, chiêng được ví như hồn của người Chơ Ro. Ngoài ra, đàn ống tre, sáo dọc còn thường thấy ở vùng núi Châu Thành.
3. Phong tục tập quán:
Hôn nhân: Có hai hình thức là nhà trai đi hỏi vợ hoặc nhà gái đi hỏi chồng; hôn lễ tổ chức tại nhà gái, sau vài năm đôi vợ chồng dựng nhà ra ở riêng.
Ma chay: Thổ táng, mộ đắp cao hình bán cầu; trong 3 ngày đầu gọi hồn người chết về ăn cơm, tiếp đó là lễ “mở cửa mả” và cúng cơm 100 ngày. Vàng mã được dùng trong tang lễ, tảo mộ vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch.
Lễ tết: Lễ cúng thần lúa, Lễ cúng thần rừng (hiện nay diễn ra trọng thể 3 năm một lần).
IV. Ẩm thực - Lễ hội:
Người Chơ Ro có ẩm thực đặc trưng với cơm tẻ là món chính hàng ngày. Họ thường hút thuốc lá bằng tẩu, uống rượu cần và ăn trầu cau, cả nam lẫn nữ, sau bữa ăn hoặc trong dịp đặc biệt. Trầu cau được coi là biểu tượng của tình yêu và may mắn trong văn hóa của họ.
Lễ hội nổi bật nhất của người Chơ Ro là Sayangva, diễn ra từ 15 tháng 2 đến 15 tháng 3 âm lịch, đánh dấu mùa lúa mới. Lễ hội bắt đầu bằng việc dựng cây nêu, chuẩn bị lễ vật và rước hồn lúa về làng. Việc rước hồn lúa do phụ nữ đã có chồng, ngoài 40 tuổi thực hiện, theo chế độ mẫu hệ; chủ lễ là nam giới. Trong lễ, chủ lễ khấn tổ tiên và các thần linh, cảm ơn sự phù hộ và cầu mùa màng tốt tươi. Sau nghi thức lễ là phần hội với cồng chiêng, đàn tre, đàn môi, cùng múa truyền thống quanh cây nêu. Lễ hội Sayangva không chỉ mừng lúa mới mà còn thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa con người và thiên nhiên, tăng cường đoàn kết cộng đồng và gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc.
V. Đóng góp:
Người Chơ Ro chịu khó, gan dạ, đóng góp nhiều thành tích trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Đại biểu Quốc hội khóa I Điểu Xiểng, anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Điểu Cải là tấm gương tự hào của người Chơ Ro. Các thành tích anh hùng của xã Phú Lý (huyện Vĩnh Cửu), xã Túc Trưng (huyện Định Quán) đều ghi dấu công trạng và sự hy sinh lớn lao của người Chơ Ro ở địa phương. Tuy nhiên, do cuộc sống phân bố rải rác, sinh sống gần kề hoặc đan xen với một số dân tộc khác nên nhiều nét văn hóa truyền thống của người Chơ Ro đã bị mai một, thất tán, hiện có nguy cơ bị hòa tan vào các dòng văn hóa khác.