I. Giới thiệu chung:
Tên dân tộc: Ơ Đu (còn gọi là I Ðu hoặc Tày Hạt).
Ngôn ngữ: Tiếng Ơ - Đu, thuộc ngữ tộc Môn – Khơ Me. Tuy nhiên, hiện nay phần lớn người Ơ Đu không còn sử dụng tiếng mẹ đẻ, chủ yếu nói tiếng Thái hoặc Khơ Mú do giao thoa văn hóa lâu dài.
Dân số: Khoảng 428 người - thuộc dân tộc ít người, một trong 5 dân tộc ít người nhất của Việt Nam.
Phân bố dân cư: Tập trung chủ yếu tại tỉnh Nghệ An.
Đặc điểm cư trú: Trước đây sống rải rác theo bản nhỏ, gần nương rẫy; hiện nay nhiều hộ đã được bố trí vào các khu tái định cư, có xu hướng sống tập trung hơn.
II. Đời sống xã hội:
Nguồn gốc: Người Ơ Đu là dân tộc bản địa sinh sống lâu đời ở vùng Tây Nghệ An, có quan hệ họ hàng gần với người Khơ Mú. Không có nhiều tư liệu thành văn, chủ yếu lưu truyền qua truyền thuyết dân gian.
Tổ chức gia đình: Gia đình nhỏ phụ hệ, người đàn ông là chủ hộ.
Nghề nghiệp truyền thống: Chủ yếu làm nương rẫy, trồng lúa nương, ngô, sắn; ngoài ra còn hái lượm, săn bắn và chăn nuôi nhỏ. Nghề dệt vải thủ công từng khá phát triển.
Hình thức nhà ở: Nhà sàn làm bằng gỗ, tre, nứa, mái lợp lá cọ hoặc tranh; dựng dọc sườn núi, nền cao để tránh thú rừng và ẩm
III. Văn hóa đặc trưng:
1. Trang phục truyền thống:
Nữ: Mặc váy dài màu chàm hoặc đen, có thêu hoa văn ở gấu váy, áo ngắn bó thân; thắt lưng màu nổi (thường là đỏ hoặc xanh). Vải dệt thủ công từ bông, nhuộm chàm tự nhiên.
Nam: Mặc áo chàm cổ tròn, tay dài, quần ống đứng; thỉnh thoảng đội khăn khi dự lễ hội.
2. Văn nghệ dân gian: Có các làn điệu dân ca, hát đối đáp trong lễ hội, múa nghi lễ cầu mùa; nhạc cụ phổ biến là chiêng, trống, sáo, khèn.
3. Phong tục - tập quán:
Hôn nhân: Trước đây có tục ở rể, lễ cưới đơn giản nhưng mang tính cộng đồng cao.
Ma chay: Có nghi thức cúng tiễn hồn người chết về với tổ tiên
IV. Ẩm thực lễ hội:
Ẩm thực: Chủ yếu dùng gạo nương, ngô, sắn, các món nướng và đồ lên men; rượu cần là thức uống quen thuộc trong lễ hội.
Tên lễ hội: Lễ Mừng tiếng sấm (hay Lễ cầu mưa).
Lễ hội đặc trưng của dân tộc Ơ Đu là Lễ Mừng tiếng sấm, hay còn gọi là Lễ cầu mưa. Lễ diễn ra vào đầu mùa mưa, thường vào tháng 3 tháng 4 âm lịch. Ý nghĩa của lễ hội là cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi và sức khỏe cho người dân. Hoạt động gồm 3 phần: Đầu tiên là lễ tại nhà thầy mo – thầy mo mặc trang phục truyền thống, chuẩn bị đồ cúng. Thứ hai là lễ tại từng gia đình – cúng tổ tiên, làm vía, buộc chỉ cầu may cho con cháu. Cuối cùng là phần lễ chung của cộng đồng – cúng Thần Sấm với mâm lễ lớn, cầu bình an và mùa màng.
V. Đóng góp:
Đóng góp lịch sử: Là một phần của cộng đồng dân tộc Việt Nam trên dãy Trường Sơn, góp công bảo vệ rừng, giữ gìn biên giới phía Tây Nghệ An.
Giá trị văn hóa: Nghề dệt thủ công và phong tục tín ngưỡng thể hiện bản sắc văn hóa phong phú của vùng Tây Nghệ An.